Hướng dẫn kiểm tra tủ điện đúng quy trình

Chu Văn An

Kiểm tra tủ điện là công việc quan trọng để đảm bảo tủ điện hoạt động an toàn, ổn định. Vậy việc kiểm tra tủ điện bao gồm những công việc gì? Tần suất kiểm tra tủ điện như thế nào là hợp lý? Trong bài viết này chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn quy trình kiểm tra tủ điện đúng cách.

Tại sao phải kiểm tra tủ điện?

Thông tư số 33/2015/TT-BCT của Bộ Công Thương quy định các thiết bị đóng cắt, thiết bị trong tủ điện phải được kiểm định kỹ thuật trước khi đưa vào sử dụng. Ngoài ra, tủ điện cần được kiểm tra định kỳ để phát hiện sớm và xử lý kịp thời các sự cố tiềm ẩn.

Vì vậy, việc kiểm tra tủ điện là yêu cầu bắt buộc đối với tất cả các loại tủ: mới lắp đặt, đang vận hành và sau khi cải tạo, sửa chữa. Đặc biệt, công việc này phải được thực hiện bởi các tổ chức kiểm định đáp ứng yêu cầu quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật của Bộ Khoa học và Công nghệ, nhằm:

• Đánh giá toàn diện về hoạt động an toàn của tủ điện.
• Phát hiện sớm các sự cố tiềm ẩn (quá nhiệt, rò rỉ điện, lỏng kết nối), giảm thiểu nguy cơ tai nạn điện.
• Đảm bảo các yêu cầu về an toàn điện và bảo trì theo tiêu chuẩn IEC, ISO hoặc các tiêu chuẩn liên quan.
• Duy trì hiệu suất hệ thống ổn định, hạn chế gián đoạn sản xuất.

Hướng dẫn kiểm tra tủ điện đúng cách

Quy trình kiểm tra tủ điện tiêu chuẩn trải qua 4 công đoạn cơ bản: kiểm tra bên ngoài, kiểm tra dây điện, kiểm tra điện trở cách điện và kiểm tra chức năng của các thiết bị trong tủ.

Kiểm tra trực quan

Bước kiểm tra này có thể thực hiện mà không cần ngắt nguồn điện nhưng vẫn phải đảm bảo khoảng cách điện an toàn. Mục đích là để có sự đánh giá tổng thể về kết cấu bên ngoài của tủ điện, cũng như môi trường xung quanh tủ.

• Tình trạng vật lý của tủ: Kiểm tra vỏ tủ có bị nứt, móp méo hay lớp sơn có bị bong tróc không? Cửa tủ đóng mở dễ dàng, khóa an toàn có hoạt động tốt không? Đặc biệt, cần xác định xem cấp độ bảo vệ (IP) của vỏ có phù hợp với môi trường lắp đặt hay không?
• Bảng tên: Tủ điện cần có thông tin đầy đủ về nhà sản xuất, model và các thông số kỹ thuật quan trọng, đồng thời phải có nhãn hoặc nhãn cảnh báo an toàn trên các dây dẫn, kết nối, thiết bị điện quan trọng.
• Đèn báo và đồng hồ đo: Theo dõi tình trạng hoạt động của các đèn báo, đồng hồ đo (nếu có) để đánh giá tình trạng hoạt động của nhóm linh kiện này.
• Khả năng thông gió: Kiểm tra độ sạch của lưới thông gió hoặc quạt làm mát, đảm bảo có không khí lưu thông trong tủ.
• Môi trường xung quanh: Đảm bảo không có vật cản phía trước và phía sau tủ, môi trường xung quanh không có dấu hiệu rò rỉ nước hay hóa chất nguy hiểm.

Kiểm tra hệ thống dây điện

Để xác định tình trạng của dây dẫn và chất lượng các mối nối trong tủ, bắt buộc tủ điện phải được ngắt hoàn toàn. Các mục cần kiểm tra bao gồm:

• Kết nối động: Kiểm tra các cực cosse được kết nối với các thanh bus đầu vào/đầu ra của cầu dao, máy biến dòng và máy biến áp.
• Dây điều khiển: Kiểm tra trạng thái hoạt động của các dây điều khiển, dây tín hiệu đến rơle, đồng hồ báo, khối đầu cuối.
• Thanh cái: Quan sát bề mặt thanh cái có bị bẩn, trầy xước, oxy hóa hay ăn mòn không. Ngoài ra, cần kiểm tra tình trạng cách điện bằng gốm của thanh cái.
• Hệ thống nối đất: Kiểm tra dây nối đất đã được kết nối đúng với tủ và hệ thống nối đất chung chưa? Đảm bảo kết nối có điện trở trong giới hạn cho phép (.

Quá trình kiểm tra hệ thống đi dây phải đảm bảo các yêu cầu sau:

• Sắp xếp và đánh dấu: Tất cả các dây dẫn cần phải được đi dây gọn gàng, khoa học, đánh dấu rõ ràng theo thiết kế để thuận tiện cho việc bảo trì, sửa chữa, đồng thời không có dấu hiệu trầy xước ở vỏ cách điện hay đứt lõi dây dẫn. Riêng đầu cosse cần được bảo vệ bằng một tấm che chuyên dụng để chống oxy hóa.
• Chung: Đảm bảo kết nối chắc chắn, tiếp xúc điện tốt và không có dấu hiệu lỏng lẻo, đứt ẩn hoặc đổi màu do sinh nhiệt. Các bu lông và đai ốc cũng cần được siết chặt với lực phù hợp.

Kiểm tra điện trở cách điện

Đây là bước quan trọng nhất trong quy trình kiểm tra tủ điện, nhằm đánh giá khả năng cách ly giữa các phần tử dẫn điện trong tủ và giữa các bộ phận dẫn điện với đất. Điện trở cách điện của tủ càng thấp thì nguy cơ phóng điện hoặc đoản mạch càng lớn.

Bước kiểm tra này chỉ được thực hiện bởi các kỹ thuật viên có trình độ chuyên môn cao sử dụng thiết bị đo chuyên dụng sau khi đã ngắt nguồn điện.

• Đo điện trở cách điện: Giữa các pha, giữa dây pha và dây trung tính và giữa dây pha/trung tính và đất. Giá trị điện trở yêu cầu là 0,5MΩ/0,5kV lần đầu (LN, L-PE, N-PE) và 0,5MΩ/0,5kV lần thứ hai (L-PE, LN, N-PE).
• Đo điện trở cuộn dây: Trong các thiết bị như lò phản ứng và máy biến áp để phát hiện kịp thời các mạch ngắn và hở mạch.
• Kiểm tra độ bền điện môi: Hạng mục thử nghiệm điện trở cao của vật liệu cách điện trong tủ.
• Đo điện trở tiếp xúc: Tại các kết nối, đặc biệt là các kết nối đất và các điểm kết nối của thiết bị chuyển mạch. Điện trở tiếp xúc càng cao thì càng dễ sinh nhiệt ở điểm kết nối.

Kiểm tra chức năng của các thiết bị trong tủ điện

Mục đích của bước này là nhằm đảm bảo các thiết bị quan trọng trong tủ sẽ phản hồi chính xác khi vận hành hoặc đáp ứng yêu cầu bảo vệ khi hệ thống gặp sự cố. Ở một số hạng mục thử nghiệm, người vận hành cần cấp lại nguồn điện điều khiển cho thiết bị.

• Kiểm tra thiết bị chuyển mạch: Đây là khối chức năng quan trọng nhất trong tất cả các loại tủ điện. Thực hiện thao tác đóng cắt thủ công hoặc tự động và quan sát đèn báo trạng thái của tủ điện để đánh giá tình trạng hoạt động của máy cắt.
• Kiểm tra rơle: So sánh giá trị cài đặt trên rơle với tài liệu của nhà sản xuất để đảm bảo tính tương thích. Ngoài ra, có thể sử dụng thiết bị chuyên dụng để mô phỏng các tín hiệu lỗi để xác định xem rơle có gửi tín hiệu ngắt mạch đúng giá trị và thời gian cài đặt hay không?
• Kiểm tra thiết bị phụ trợ: Bao gồm hoạt động đóng cắt của dao cách ly, dao nối đất, cơ cấu khóa liên động… Ngoài ra, cần kiểm tra trạng thái của máy biến dòng, máy biến điện áp, đồng hồ đo và đèn báo sau khi cấp nguồn.

Tần suất thực hiện kiểm tra tủ điện phù hợp

Tần suất kiểm tra tủ điện phụ thuộc vào nhiều yếu tố như loại tủ, môi trường hoạt động, hạng mục kiểm tra, tình trạng thiết bị,…

• Tầm quan trọng của tải: Đối với các tải quan trọng cần nguồn điện liên tục như bệnh viện, trung tâm dữ liệu, dây chuyền sản xuất, tủ cấp điện cần được kiểm tra liên tục để đảm bảo tính ổn định và hiệu suất hoạt động.
• Tuổi thọ và tình trạng thiết bị: Tủ điện lắp đặt lâu ngày tương ứng với các thiết bị cũ sẽ có nguy cơ hỏng hóc cao hơn nên cần được kiểm tra thường xuyên hơn.
• Khuyến cáo của nhà sản xuất: Nhà sản xuất tủ điện sẽ có hướng dẫn chi tiết về thời gian, lịch bảo trì, kiểm tra tủ điện.
• Môi trường hoạt động: Tủ điện lắp đặt ở môi trường bụi bặm, gần nguồn nhiệt, hóa chất, rung động mạnh cần được kiểm tra định kỳ hơn so với tủ điện lắp đặt ở môi trường lý tưởng về nhiệt độ, độ ẩm.
• Tiêu chuẩn ngành: Tần suất kiểm tra tủ điện tối thiểu sẽ được quy định trong tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế IEC hoặc tiêu chuẩn quốc gia TCVN.
• Lịch sử bảo trì: Kết quả của những lần kiểm tra trước cũng ảnh hưởng đến tần suất kiểm tra tủ điện sau này.

Thông thường, tủ điện dân dụng được khuyến nghị kiểm định định kỳ 6 tháng – 1 năm một lần, tủ điện công nghiệp có thể phải kiểm định với tần suất thường xuyên hơn, từ 3 – 6 tháng/lần, tùy theo chức năng và độ phức tạp của thiết bị. Đối với các hạng mục kỹ thuật có tính chuyên môn cao như đo cách điện, kiểm tra chức năng của thiết bị thường sẽ được kiểm tra mỗi năm một lần.

Đối với tủ điện mới lắp đặt, thời gian kiểm tra là trước khi đưa vào sử dụng và tủ điện sau khi cải tạo, sửa chữa cần được kiểm tra ngay sau khi hoàn thành công việc.

Lưu ý về quy trình kiểm tra tủ điện

Kiểm tra tủ điện là công việc đòi hỏi sự chuyên môn, tỉ mỉ và trách nhiệm cao. Vì vậy, quá trình kiểm tra cần chú ý đến các tiêu chí sau:

• Chỉ những người đủ tiêu chuẩn mới có thể thực hiện: Tuyệt đối không để những người thiếu kiến ​​thức, kỹ năng hoặc chưa được đào tạo về an toàn điện kiểm tra bất kỳ bộ phận nào của tủ điện, đặc biệt là những thao tác cần có nguồn điện điều khiển.
• Tuân thủ các nguyên tắc an toàn điện: Trong đó có việc tắt nguồn trước khi tiến hành kiểm tra – treo biển báo để ngăn chặn việc ngắt điện đột ngột – thực hiện nối đất di động.
• Được trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân tiêu chuẩn: Chẳng hạn như quần áo bảo hộ, găng tay cách điện, ủng cách nhiệt, kính bảo hộ…
• Tham khảo tài liệu kỹ thuật: Luôn đọc kỹ bản vẽ thiết kế, tài liệu từ nhà sản xuất để hạn chế những vấn đề phát sinh trong quá trình kiểm tra.
• Lập báo cáo chi tiết: Kết quả kiểm tra tủ điện cần được ghi chép và lưu trữ đầy đủ để phục vụ cho giai đoạn đánh giá và lập kế hoạch bảo trì hoặc thay thế.

Các câu hỏi thường gặp về hướng dẫn kiểm tra tủ điện

Câu 1: Dụng cụ đo, kiểm tra tủ điện cần có những dụng cụ gì?

Hồi đáp: Một số dụng cụ chuyên dụng để kiểm tra tủ điện bao gồm:

• Đồng hồ vạn năng để đo điện áp, dòng điện, điện trở.
• Megger để đo điện trở cách điện
• Máy đo rò rỉ để kiểm tra nối đất.
• Ampe kìm dùng để đo dòng điện mà không cần ngắt nguồn điện.

Câu 2: Người chịu trách nhiệm kiểm tra tủ điện cần có những yêu cầu gì?

Hồi đáp: Người chịu trách nhiệm kiểm định tủ điện phải có chuyên môn kỹ thuật, an toàn điện để đảm bảo quá trình kiểm định được an toàn và cho kết quả chính xác.

Thực hiện đúng các hướng dẫn kiểm tra tủ điện không chỉ đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật mà còn là trách nhiệm của chủ đầu tư, nhà thầu trong việc đảm bảo an toàn cho con người và thiết bị.